Áp dụng công ước CEDAW trong việc thừa nhận các quyền sức khoẻ của phụ nữ.
Về mặt khái niệm, quyền sinh sản và tình dục là quyền được hoà hợp về thể xác trên cả phương diện cá nhân và pháp lý. Trên thực tế, các quyền nêu trên chính là quyền để phụ nữ được tự do quyết định mọi vấn đề về sinh sản và tình dục, đồng thời có đầy đủ phương tiện để thực hiện những quyết định đó. Trước đây quyền này mang tính ý thức hệ và thuộc lĩnh vực các quyền dân sự và chính trị, nhưng sau đó dần dần nó đã được quy thành các quyền về kinh tế, xã hội.
Những tranh cãi xung quanh quyền sinh sản và tình dục của phụ nữ hiện nay:
Trong lịch sử, có rất nhiều ý kiến phản đối khái niệm quyền sinh sản và tình dục của phụ nữ, ngay cả khi thảo luận về quyền con người. Chỉ sau khi có Hội nghị quốc tế về Dân số và Phát triển tại Cairô vào năm 1994 thì những tranh luận về quyền sinh sản và tình dục mới được quan tâm. Những ý kiến phản đối đã đưa ra rất nhiều luận cứ, bao gồm: 1) Pháp luật thường trung tính về giới, không nhận biết những khác biệt dựa trên cơ sở giới tính của con người, nguyên tắc là đối xử như nhau. Những khác biệt về giai cấp, địa vị, giới v.v đã loại trừ những đòi hỏi về bình đẳng; 2) Người ta lo sợ phải trao cho phụ nữ quyền tự kiểm soát khả năng sinh sản và tình dục của mình vì điều đó sẽ khiến một bộ phận phụ nữ nảy sinh thói lẳng lơ và làm tăng tỷ lệ nạo hút thai, tăng quan hệ đồng tính nữ và phá vỡ trật tự đạo đức hiện nay. Sự lo ngại này có quan hệ mật thiết với thói gia trưởng nhằm kiểm soát sự duy trì nòi giống theo phụ hệ. 3) Do đòi hỏi cấp bách của quá trình phát triển vì giữa sự phát triển và tăng trưởng dân số có mối quan hệ rất mật thiết. Những người làm công tác phát triển thường giải quyết vấn đề bằng cách đưa ra chương trình sinh đẻ kế hoạch. Do chú trọng vào sinh đẻ kế hoạch, nhiều quốc gia đang phát triển đã coi nhu cầu được tiếp cận với các dịch vụ cơ bản chăm sóc sức khoẻ của phụ nữ và tỷ lệ tử vong mẹ là vấn đề ưu tiên.
Có một số mâu thuẫn trong thái độ đối với quyền sinh sản và tình dục. Nhà nước, một mặt bắt buộc hạn chế việc sinh đẻ của phụ nữ, mặt khác lại không thừa nhận đã vi phạm quyền tự quyết của phụ nữ và cho rằng đó chỉ là vấn đề riêng tư giữa phụ nữ và nam giới. Trên thực tế, rất khó quy việc cưỡng ép tình dục trong hôn nhân là hành vi phạm tội ở nhiều quốc gia trên thế giới. Vì vậy, phụ nữ phải tự dàn xếp với nam giới về quyền của mình trong điều kiện yếu thế hơn do thiếu sự độc lập về kinh tế và xã hội. Bên cạnh đó, một số quốc gia, trong khi cho rằng không nên can thiệp vào lĩnh vực riêng tư của tình dục, thì chính họ lại đặt ra những tiêu chuẩn đạo đức bằng cách chỉ chấp nhận quan hệ tình dục khác giới, trừng phạt quan hệ đồng giới và coi nạo phá thai là phạm tội hình sự.
Tác động của việc không công nhận các quyền nêu trên của phụ nữ:
Việc không công nhận quyền về hoà hợp thể xác và tự chủ trong tình dục của phụ nữ đã tạo nên những ảnh hưởng cực đoan và đe doạ cuộc sống của họ. Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi năm ước tính có 515.000 phụ nữ chết do những nguyên nhân có thể tránh được liên quan đến thai sản và khoảng 70.000 phụ nữ chết do nạo thai không an toàn. Liên tục mang thai sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh cho người mẹ. Việc mang thai cũng ngăn cản sự phát triển và khả năng tự khẳng định mình của phụ nữ.
Thiếu quyền tự quyết định về tình dục khiến phụ nữ dễ bị mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục và bệnh AIDS, đồng thời dễ bị lạm dụng tình dục và bị đối xử thô bạo. Đây cũng chính là nguyên nhân khiến nam giới cho rằng họ có quyền sử dụng dịch vụ tình dục do phụ nữ cung cấp. Điều này gây ảnh hưởng xấu và là một nguyên nhân của tệ buôn bán, khai thác tình dục. Cuối cùng, nó phá vỡ lòng tự trọng của phụ nữ và không công nhận nhân cách của họ. Rõ ràng, việc không thừa nhận các quyền sinh đẻ và tình dục của phụ nữ dẫn đến việc phủ nhận nhân quyền của họ, những quyền đã được các luật quốc tế về quyền con người bảo vệ.
Các quyền của phụ nữ là quyền con người và Công ước CEDAW:
Công ước xoá bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử đối với phụ nữ (Công ước CEDAW) có vai trò hết sức quan trọng vì đã đề cập tới vấn đề bình đẳng và xoá bỏ phân biệt đối xử đối với phụ nữ. Công ước công nhận rằng sự bất bình đẳng của phụ nữ do xã hội tạo ra (Điều 1). Công ước CEDAW cũng yêu cầu các quyền dành cho phụ nữ phải được bảo vệ bằng pháp luật (Điều 2, 3 và 4). Công ước đã xoá bỏ ranh giới giữa cá nhân và cộng đồng bằng cách thừa nhận việc xâm hại phụ nữ trong những vấn đề riêng tư, ví dụ bạo lực gia đình, cũng chính là sự xâm hại quyền con người của phụ nữ (Điều 16). Điều 5 của Công ước CEDAW yêu cầu xoá bỏ các giá trị văn hoá, truyền thống, tôn giáo làm tăng thêm những định kiến và phân biệt giới, đồng thời có thể coi điều khoản này là một công cụ mạnh mẽ để tuyên truyền về quyền sinh sản và tình dục của phụ nữ. Các điều ước về quyền con người chính là những công cụ hữu hiệu để đưa ra các chuẩn mực chung và thiết lập các quy định pháp lý đối với các chính phủ.
Khuyến nghị và kết luận:
Có một khung pháp lý tích cực về quyền của phụ nữ không có nghĩa là tự động mang lại quyền cho họ. Song điều đó đã giúp hợp pháp hoá những đòi hỏi về quyền của phụ nữ và nhờ đó, phụ nữ sẽ được chuyển từ thế thụ động sang chủ động đòi hỏi quyền cho mình. Bởi vậy, phụ nữ phải h?c cách để hiểu, áp dụng những nguyên tắc không phân biệt đối xử và bình đẳng trong các điều kiện khác nhau cũng như trong những vấn đề cụ thể. Chúng ta cũng phải nhận thức rõ rằng, các điều ước khác về quyền con người cần được áp dụng phù hợp với Công ước CEDAW để giải quyết những lĩnh vực cụ thể. Sự phân biệt đối xử với phụ nữ phải được xoá bỏ để tăng cường địa vị xã hội, kinh tế, chính trị của phụ nữ ở cấp độ cá nhân và cộng đồng. Chỉ khi đó phụ nữ mới có khả năng thực hiện các quyền về sinh sản và tình dục. Chúng ta cần chỉ rõ những khác biệt về địa vị và quyền lực, đồng thời chứng minh việc thiếu nhân quyền chính là nguyên nhân làm cho tình trạng sức khoẻ của phụ nữ yếu kém. Trên hết, cần đảm bảo mọi can thiệp là nhằm tạo điều kiện thuận lợi và tăng cường năng lực cho các tổ chức phụ nữ để tạo nên những thay đổi ở cả cấp độ cá nhân và cộng đồng.
Thu Huyền biên dịch
Theo Arrow for Change Số 8/2001
